Giành Quyền Nuôi Con Dưới 36 Tháng Tuổi 2026

Khi vợ chồng ly hôn mà con còn quá nhỏ, câu hỏi gây lo lắng nhất thường là: ai sẽ được trực tiếp nuôi con? Pháp luật Việt Nam có quy định riêng, ưu tiên rõ ràng đối với trường hợp giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào người mẹ cũng đương nhiên được giao con, và người cha vẫn có quyền yêu cầu Tòa án xem xét lại nếu có căn cứ phù hợp. Bài viết phân tích đầy đủ nguyên tắc, ngoại lệ và thủ tục liên quan.

Bài viết được Luật sư Phạm Văn Duẩn — Công ty Luật Chính Danh, hơn 14 năm kinh nghiệm pháp lý — tư vấn chuyên môn.

Table of Contents

Nguyên tắc: con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi

Theo Điều 81 khoản 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Đây là nguyên tắc bảo vệ nhu cầu đặc biệt của trẻ nhỏ về chăm sóc thể chất, tâm lý trong giai đoạn đầu đời, dựa trên quan niệm trẻ ở tuổi này cần gắn bó đặc biệt với mẹ. Đây là vấn đề pháp lý nhiều người gặp phải khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Tuy nhiên, đây không phải là quy định tuyệt đối, bất biến. Nguyên tắc này có 2 ngoại lệ rõ ràng được quy định ngay trong luật:

Người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con: ví dụ mắc bệnh nặng không đủ sức khỏe chăm sóc con, có hành vi bạo lực, nghiện ma túy/cờ bạc, không có nơi ở ổn định, hoặc có lối sống ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của con.
Cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con: nếu cả 2 bên đồng ý để cha trực tiếp nuôi con dù còn nhỏ (ví dụ mẹ đi làm xa, điều kiện kinh tế của cha tốt hơn, hoặc theo mong muốn thực tế của gia đình), Tòa án sẽ công nhận thỏa thuận này nếu xét thấy phù hợp với lợi ích của con.

Khi nào người cha có thể giành được quyền nuôi con dù con dưới 36 tháng tuổi?

Để giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi không có sự thỏa thuận, người cha cần chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Các yếu tố thường được Tòa án xem xét gồm:

Tình trạng sức khỏe (thể chất, tâm thần) của người mẹ có đủ để chăm sóc con nhỏ không;
Điều kiện kinh tế, thu nhập, nơi ở ổn định của người mẹ;
Lối sống, đạo đức, có hành vi bạo lực gia đình, nghiện ngập, cờ bạc hay không;
Thời gian thực tế người mẹ có thể dành cho việc chăm sóc con (công việc đòi hỏi đi công tác xa, làm việc theo ca kíp bất thường…);
Môi trường sống xung quanh có ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của con hay không.

Lưu ý quan trọng: chỉ riêng việc người mẹ có thu nhập thấp hơn người cha không đương nhiên là lý do để tước quyền nuôi con của mẹ — Tòa án xem xét toàn diện, không chỉ dựa vào yếu tố kinh tế đơn lẻ.

Công ty Luật Chính Danh đã hỗ trợ nhiều khách hàng xử lý tình huống giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi tại Đồng Nai.

Căn cứ pháp lý

Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn, trong đó khoản 3 quy định riêng về con dưới 36 tháng tuổi.
Điều 82, 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con và của người trực tiếp nuôi con.
Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn khi có yêu cầu và lý do chính đáng.

Thủ tục khi có tranh chấp quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Nếu không thỏa thuận được, vấn đề quyền nuôi con sẽ được giải quyết đồng thời với vụ án ly hôn tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Người cha muốn giành quyền nuôi con cần chủ động thu thập và trình bày chứng cứ về việc người mẹ không đủ điều kiện nuôi con ngay trong quá trình tố tụng ly hôn, không phải một thủ tục riêng biệt.

Trong quá trình xét xử, Tòa án thường yêu cầu các bên cung cấp thêm thông tin, có thể tiến hành xác minh thực tế (ví dụ qua chính quyền địa phương, tổ dân phố) về điều kiện sống, hoàn cảnh thực tế của mỗi bên trước khi ra quyết định cuối cùng về việc ai sẽ trực tiếp nuôi con.

Mỗi trường hợp giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi có tình tiết riêng nên cần luật sư tư vấn cụ thể.

Hồ sơ, chứng cứ cần chuẩn bị

Đơn khởi kiện ly hôn (trong đó nêu rõ yêu cầu về quyền nuôi con);
Giấy khai sinh của con;
Tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con của người yêu cầu (thu nhập, nơi ở, thời gian có thể chăm sóc con);
Tài liệu, chứng cứ chứng minh người mẹ không đủ điều kiện (nếu có): giấy tờ y tế, biên bản xử lý vi phạm, lời khai người làm chứng, hình ảnh/video (hợp pháp, không vi phạm quyền riêng tư);
CCCD, hộ khẩu/giấy xác nhận cư trú của các bên.

Thời gian và chi phí giải quyết

Vì vấn đề quyền nuôi con được giải quyết cùng vụ án ly hôn, thời gian phụ thuộc vào thời gian giải quyết chung của vụ án — thường từ 2-6 tháng đối với vụ án ly hôn có tranh chấp, có thể kéo dài hơn nếu tranh chấp về quyền nuôi con phức tạp, cần thẩm định, xác minh thêm.

Án phí ly hôn và các chi phí liên quan áp dụng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Quyền của người không trực tiếp nuôi con

Dù không được trực tiếp nuôi con trong giai đoạn này, người cha (hoặc mẹ, trong trường hợp ngược lại) vẫn có quyền thăm nom con, không ai được cản trở quyền này trừ trường hợp việc thăm nom ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tinh thần, việc học tập, giáo dục của con.

Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định. Luật sư Phạm Văn Duẩn khuyến nghị nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ trước khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Khi con đủ 36 tháng tuổi — có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con không?

Nguyên tắc ưu tiên mẹ nuôi con chỉ áp dụng khi con dưới 36 tháng tuổi. Khi con đã trên 36 tháng tuổi, nếu có lý do chính đáng (người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện, hoặc có thỏa thuận mới giữa cha mẹ phù hợp với lợi ích của con),

bên còn lại hoàn toàn có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Từ 7 tuổi trở lên, nguyện vọng của con cũng được Tòa án xem xét khi quyết định.

Mức cấp dưỡng cho con dưới 36 tháng tuổi có gì khác biệt?

Về nguyên tắc, mức cấp dưỡng cho con dưới 36 tháng tuổi được xác định theo cùng căn cứ áp dụng cho mọi độ tuổi (Điều 116 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014) — dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Tuy nhiên, trên thực tế,

giai đoạn con dưới 36 tháng tuổi thường kèm theo các chi phí đặc thù (sữa, tã, khám sức khỏe định kỳ, tiêm chủng, có thể cần người trông trẻ nếu mẹ phải đi làm sớm) nên khi yêu cầu mức cấp dưỡng, bên trực tiếp nuôi con nên liệt kê cụ thể các khoản chi phí này để Tòa án có cơ sở ấn định mức phù hợp.

Khi hoàn cảnh thay đổi theo thời gian, các bên vẫn có quyền yêu cầu điều chỉnh mức cấp dưỡng sau này. Quá trình giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi có thể kéo dài nếu các bên không thống nhất được với nhau.

Kinh nghiệm thực tế khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Việc chứng minh người mẹ “không đủ điều kiện” là một ngưỡng khá cao trên thực tế — Tòa án có xu hướng bảo vệ nguyên tắc ưu tiên mẹ nuôi con nhỏ, nên người cha cần chứng cứ rõ ràng, thuyết phục, không chỉ dựa vào mâu thuẫn cá nhân hay lời khai một chiều.
Nên thu thập chứng cứ sớm, ngay từ khi phát sinh mâu thuẫn, tránh để đến lúc khởi kiện mới tìm chứng cứ thì đã muộn hoặc khó thu thập.
Nếu mục tiêu thực sự là bảo vệ lợi ích của con hơn là “thắng” người còn lại, nên ưu tiên thỏa thuận hợp tác — ví dụ thỏa thuận quyền thăm nom rộng rãi, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc — thay vì tranh chấp kéo dài gây tổn hại tâm lý cho con.
Trường hợp người mẹ thực sự gặp khó khăn tạm thời, nên xem xét giải pháp hỗ trợ tạm thời (ví dụ ông bà hỗ trợ chăm sóc trong giai đoạn khó khăn) thay vì ngay lập tức tranh chấp quyền nuôi con.
Nên thỏa thuận rõ mức cấp dưỡng và lịch thăm nom cụ thể ngay từ đầu để tránh phát sinh tranh chấp sau này — xem thêm bài viết về thay đổi mức cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn nếu hoàn cảnh kinh tế của các bên thay đổi theo thời gian.

Quy định về quyền nuôi con được nêu tại Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, là căn cứ pháp lý quan trọng khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Vai trò của ông bà, người thân trong việc hỗ trợ nuôi con nhỏ

Trên thực tế, nhiều gia đình có ông bà nội/ngoại hoặc người thân hỗ trợ chăm sóc con nhỏ trong khi cha/mẹ đi làm.

Điều này không làm thay đổi việc ai là người “trực tiếp nuôi con” theo nghĩa pháp lý — quyền và nghĩa vụ vẫn thuộc về cha hoặc mẹ được Tòa án giao nuôi con, dù thực tế có sự hỗ trợ từ người thân.

Tuy nhiên, khi xem xét “điều kiện nuôi con”, Tòa án có thể tham khảo yếu tố có hay không có sự hỗ trợ từ gia đình hai bên, vì đây ảnh hưởng đến khả năng thực tế chăm sóc con tốt hơn.

Dù vậy, ông bà hoặc người thân không có quyền yêu cầu trực tiếp nuôi con thay cho cha hoặc mẹ, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định về giám hộ khi cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện hoặc không còn.

Phân biệt với quyền nuôi con khi cha mẹ không đăng ký kết hôn

Nguyên tắc ưu tiên mẹ nuôi con dưới 36 tháng tuổi tại Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 áp dụng cho việc giải quyết quan hệ nuôi con khi ly hôn — tức khi cha mẹ đã đăng ký kết hôn hợp pháp và nay chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Trường hợp cha mẹ chung sống không đăng ký kết hôn mà phát sinh tranh chấp về con chung, về nguyên tắc pháp luật vẫn áp dụng tương tự quy định về quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ và con (không phân biệt con trong hay ngoài giá thú), nhưng thủ tục giải quyết có thể khác (việc dân sự về nuôi con,

cấp dưỡng, không gắn với vụ án ly hôn vì không tồn tại quan hệ hôn nhân hợp pháp để chấm dứt).

giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi - sơ đồ nguyên tắc ưu tiên mẹ và 2 ngoại lệ

Những sai lầm thường gặp

Nghĩ rằng con dưới 36 tháng tuổi thì mẹ đương nhiên được nuôi trong mọi trường hợp, không thể thay đổi — sai, vẫn có 2 ngoại lệ theo luật.
Người cha cố gắng giành quyền nuôi con chỉ dựa vào lý do thu nhập cao hơn mà không có chứng cứ về việc mẹ không đủ điều kiện — thường không đủ cơ sở để Tòa án thay đổi nguyên tắc ưu tiên.
Thu thập chứng cứ bằng cách vi phạm quyền riêng tư của người khác (nghe lén, quay phim trái phép) — chứng cứ thu thập bất hợp pháp có thể không được Tòa án chấp nhận, thậm chí người thu thập có thể bị xử lý.
Tranh chấp quyền nuôi con kéo dài, gay gắt mà không nghĩ đến ảnh hưởng tâm lý của con trong giai đoạn còn quá nhỏ.

Ví dụ minh họa (giả định)

Ví dụ giả định để minh họa, không phải vụ việc thực tế: Anh K và chị L ly hôn khi con chung mới 18 tháng tuổi. Chị L có công việc ổn định nhưng thường xuyên phải đi công tác dài ngày, trong khi anh K làm việc tại nhà, có thể trực tiếp chăm sóc con hàng ngày, được ông bà nội hỗ trợ.

Hai bên có thể thỏa thuận để anh K trực tiếp nuôi con, dù con dưới 36 tháng tuổi, vì đây là thỏa thuận phù hợp với lợi ích thực tế của con và được pháp luật cho phép theo Điều 81 khoản 3. Để được hỗ trợ khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi, bạn nên liên hệ luật sư càng sớm càng tốt.

Bảng tóm tắt nguyên tắc và ngoại lệ

Tình huống	Ai được trực tiếp nuôi con	Căn cứ
Không có thỏa thuận, mẹ đủ điều kiện	Mẹ	Điều 81 khoản 3
Mẹ không đủ điều kiện (chứng minh được)	Cha (nếu đủ điều kiện)	Điều 81 khoản 3 (ngoại lệ 1)
Cha mẹ thỏa thuận khác, phù hợp lợi ích con	Theo thỏa thuận (được Tòa công nhận)	Điều 81 khoản 3 (ngoại lệ 2)
Con trên 36 tháng tuổi, có lý do chính đáng	Có thể thay đổi theo yêu cầu	Điều 84

Những lưu ý quan trọng

Luôn đặt lợi ích của con lên hàng đầu khi quyết định tranh chấp hay thỏa thuận về quyền nuôi con.
Chuẩn bị chứng cứ hợp pháp, rõ ràng nếu muốn chứng minh người còn lại không đủ điều kiện nuôi con.
Dù không trực tiếp nuôi con, vẫn cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cấp dưỡng và duy trì quyền thăm nom vì sự phát triển toàn diện của con.

Mỗi trường hợp tranh chấp quyền nuôi con có tình tiết, hoàn cảnh gia đình khác nhau.

Nếu quý khách cần tư vấn cụ thể về tranh chấp quyền nuôi con khi con còn nhỏ, Luật sư Phạm Văn Duẩn — Công ty Luật Chính Danh — sẵn sàng tư vấn miễn phí, hỗ trợ thu thập chứng cứ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho quý khách và con. Liên hệ hotline/Zalo 0907 399 266.

Câu hỏi thường gặp

1. Con dưới 36 tháng tuổi thì mẹ luôn được quyền nuôi đúng không?

Về nguyên tắc là đúng, nhưng có 2 ngoại lệ: mẹ không đủ điều kiện nuôi con, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con, theo Điều 81 khoản 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nhiều khách hàng còn thắc mắc về điều kiện và thủ tục khi giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

2. Người cha có thể giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?

Có thể, nếu chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc nếu hai bên thỏa thuận và được Tòa án công nhận là phù hợp với lợi ích của con.

3. Thu nhập thấp có phải lý do để mất quyền nuôi con không?

Không đương nhiên. Tòa án xem xét toàn diện các yếu tố, không chỉ dựa vào thu nhập. Người có thu nhập thấp hơn vẫn có thể được giao nuôi con nếu đủ điều kiện chăm sóc khác. Việc giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi cần tuân thủ đúng quy định của pháp luật hiện hành.

4. Khi con đủ 36 tháng tuổi có thể thay đổi người nuôi con không?

Có, nếu có lý do chính đáng, theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Từ 7 tuổi, nguyện vọng của con cũng được xem xét.

5. Người không trực tiếp nuôi con có quyền gì?

Có quyền thăm nom con (không ai được cản trở trừ trường hợp ảnh hưởng xấu đến con) và có nghĩa vụ cấp dưỡng. Xem thêm bài viết về thăm nom con sau ly hôn bị cản trở nếu quý khách đang gặp vướng mắc về quyền thăm nom.

Trên thực tế, giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi thường gặp nhiều vướng mắc nếu không có luật sư hỗ trợ.

6. Chứng cứ nào được chấp nhận để chứng minh mẹ không đủ điều kiện nuôi con?

Giấy tờ y tế, biên bản xử lý vi phạm, lời khai người làm chứng hợp pháp — cần thu thập đúng cách, tránh vi phạm quyền riêng tư của người khác.

Vì sao nên có luật sư đồng hành?

Tranh chấp quyền nuôi con khi con còn quá nhỏ đòi hỏi việc thu thập, trình bày chứng cứ phù hợp và đúng pháp luật, trong khi vẫn phải cân nhắc đến tác động tâm lý lâu dài đối với con. Luật sư Phạm Văn Duẩn với hơn 14 năm kinh nghiệm pháp lý,

từng công tác tại Tòa án Nhân dân trước khi hành nghề luật sư, có kinh nghiệm thực tế hỗ trợ khách hàng trong các vụ việc tranh chấp quyền nuôi con, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả, đồng thời hướng đến giải pháp tốt nhất cho con.

Tòa án sẽ xem xét kỹ lợi ích của trẻ khi giải quyết việc giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Kết luận

Giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi không phải là điều bất khả thi đối với người cha, nhưng đòi hỏi chứng cứ rõ ràng và thuyết phục.

Nguyên tắc ưu tiên mẹ nuôi con nhỏ vẫn là nền tảng pháp lý chính, nhưng không phải là quy định tuyệt đối không thể thay đổi khi có căn cứ phù hợp với lợi ích thực sự của con.

Disclaimer: Bài viết mang tính chất tham khảo pháp lý chung, được biên soạn dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm đăng tải. Mỗi vụ việc có tình tiết cụ thể khác nhau, quý khách nên liên hệ trực tiếp Luật sư để được tư vấn chính xác cho trường hợp của mình.

Công ty Luật Chính Danh không cam kết kết quả tố tụng cụ thể.

Bài viết liên quan

Xem thêm: Giành quyền nuôi cả hai con khi ly hôn.